Ồn Ào, Lắm Chuyện

                       Quä thÆt chúng ta l¡m chuyŒn theo cä nghïa Çen lÅn nghïa bóng .

                       Khác v§i ngÜ©i MÏ nh»ng nÖi h¶i h†p hay làm viŒc cûa h† thÆt yên l¥ng .  H† chæm chú làm viŒc hay l¡ng nghe ngÜ©i khác nói , không muÓn nghe h† cÛng gi» yên l¥ng Ç‹ ngÜ©i khác nghe .  N‰u vào thÜ viŒn  hay vào phòng måch cûa các Bác sï MÏ chúng ta thÃy h† gi» yên l¥ng gÀn nhÜ tuyŒt ÇÓi . CÀn nói v§i nhau ÇiŠu gì , ngÜ©i ta nói rÃt nhÕ Çû nghe  Ç‹ không làm phiŠn ngÜ©i khác .   Còn ngÜ©i ViŒt chúng ta ch‡ nào tø tÆp Ƕ næm , bäy ngÜ©i trª lên  là Òn ào rÒi . 

              ñiŠu Çáng ngåc nhiên là ljn sª làm , ljn nh»ng nÖi ngÜ©i MÏ làm viŒc phÀn l§n chúng ta bi‰t gi» im l¥ng nhÜng ª nh»ng cÖ sª hay nÖi làm viŒc cûa ngÜ©i ViŒt thì chúng ta låi theo thói quen cÛ cÜ©i cÜ©i , nói nói  rÃt huyên náo  .

               T‰t Nguyên ñán næm 2006 c¶ng ÇÒng ngÜ©i ViŒt ª ch‡ tôi t° chÙc h¶i ch® ÇÜ®c ông ThÎ TrÜÕng thành phÓ t§i thæm .  Ông džc diÍn væn chào mØng nhÜng trên khán Çài ông nói m¶t thì ª dܧi ÇÒng bào nói mÜ©i , rÃt Òn ào  ch£ng ai thèm nghe , thèm bi‰t ông Ãy nói gì .  Chúng ta quá Ü vô š và không m¶t chút lÎch s¿ v§i khách .   ñ‰n phÀn væn nghŒ , n» danh ca Mai LŒ HuyŠn có gi†ng hát månh và truyŠn cäm nhÜ vÆy mà cÛng không át ÇÜ®c cái Òn ào cûa sÓ khách tham d¿  Çang  huyên náo  ª phía dܧi .

                 Cái l¡m chuyŒn thÙ hai m§i th¿c là l¡m chuyŒn . Nó luôn luôn gây  phiŠn toái  cho ngÜ©i khác , Çó là Çi soi mói chuyŒn cûa ngÜ©i  rÒi Çem  loan truyŠn kh¡p nÖi .  Ÿ bên nhà công viŒc này dành cho nh»ng ngÜ©i ränh r‡i chuyên Çi " ngÒi lê Çôi mách ".  Ra ngoåi quÓc dù làm æn vÃt vä ngÜ©i ta vÅn không quên ÇÜ®c cái tính Ãy: thích nói và thích nghe  chuyŒn xÃu cûa ngÜ©i khác .  Nhà này có ÇÙa con hÜ hÕng sì ke ma túy, nhà kia v® chÒng xích mích . . .  chÌ m¶t th©i gian ng¡n m†i ngÜ©i trong sª ÇŠu bi‰t , rÒi m†i ngÜ©i trong thành phÓ ÇŠu bi‰t .

                Ai không có Üu Çi‹m , khuy‰t Çi‹m ;  nhà nào  không có chuyŒn tÓt chuyŒn xÃu .  N‰u chúng ta Çem chuyŒn tÓt ÇËp , may m¡n cûa ngÜ©i khác  nói Ç‹ nghe , Ç‹ mØng cho nhau , Ç‹ tìm cách h†c hÕi , b¡t chܧc không nói làm gì nhÜng låi lôi nh»ng ÇiŠu bÃt hånh , nh»ng ÇiŠu xÃu cûa ngÜ©i khác rÒi thêm b§t loan truyŠn  Ç‹ dè bºu , Çàm ti‰u .  Hình nhÜ chúng ta hËp hòi , kém thông cäm nên thay vì chia xÈ, xót thÜÖng  chúng ta låi vô tình nghiŒt ngã Çem ra phÖi bày làm ngÜ©i ta thêm Çau buÒn , tûi h° . 

                 Ông cha chúng ta nói "ÇÀu cÀu nào không có con chó ch‰t ",  ngø š ch£ng ai tÓt ÇËp hoàn toàn  :

                                     Chân mình dính ÇÃt bèm bèm ,

                                Låi Çi ÇÓt ÇuÓc tìm xem chân ngÜ©i .

                                                                   Ca dao

                 Ngày nay Ç©i sÓng khác Çi nhÜng không có nhà nào không có thùng rác mùi rÃt khó chÎu phäi Çem Ç° Çi m‡i ngày ! 

               Vì tính l¡m chuyŒn cûa ngÜ©i mình , m¶t sÓ ngÜ©i ViŒt s® ª gÀn hay giao ti‰p v§i ngÜ©i ViŒt . Nh»ng ngÜ©i này m¶t phÀn có lš nhÜng m¶t phÀn m¡c cái tính thông thÜ©ng s¤n có cûa chúng ta , Çó là tính t¿ cao t¿ Çåi coi mình thu¶c thành phÀn Üu tú , cao quš nên xa lánh nhóm ngÜ©i h† cho là ô h®p , thÃp kém .  Th‰ nhÜng Çôi khi giao ti‰p v§i ngÜ©i quen h† låi Çem nhà , Çem xe , Çem con cái , b¢ng cÃp . . .  ra khoe và không quên chê bai , Çàm ti‰u ngÜ©i khác h‰t l©i .

                   Tܪng sao, nhÜ vÆy mèo vÅn hoàn mèo .                      

                    Cái "l¡m chuyŒn" thÙ 3  m§i th¿c Çáng nói . Nó làm cho chúng ta tûi h° khi cùng nhau sÓng ª xÙ ngÜ©i và làm cho các s¡c dân khác khinh bÌ , Çánh giá thÃp tÃt cä ngÜ©i ViŒt chúng ta .   HÀu h‰t chúng ta Çi lánh nån v§i 2 bàn tay tr¡ng: tiŠn båc, cûa cäi , h†c hành , ki‰n thÙc, ÇÎa vÎ . . . ÇŠu vÙt bÕ khi ljn xÙ lå .   NgÜ©i ít h†c cÛng nhÜ ngÜ©i có h†c , dân cÛng nhÜ quan, lính cÛng nhÜ x‰p cûa lính  hÀu h‰t ÇŠu ki‰m nh»ng công viŒc lao Ƕng trong các nhà máy Ç‹ làm lÃy tiŠn sinh sÓng và nuôi gia Çình .  NhÜng ª nÖi nào có Çông công nhân ngÜ©i ViŒt là nÖi Ãy có nh»ng viŒc Çàng buÒn , Çáng xÃu h° xÄy ra ( chúng tôi không vÖ ÇÛa cä n¡m vì có rÃt nhiŠu ngÜ©i có tÜ cách , có tinh thÀn Çoàn k‰t , thÜÖng yêu , giúp Ç« lÅn nhau ) . Chúng tôi chÌ ÇŠ cÆp ljn 1 sÓ nhÕ, tÃt cä chÌ Ç¶ trên 10%.  Cái thành phÀn Çáng buÒn này "xuÃt thân " thu¶c Çû tÀng l§p : không có h†c, có h†c, lính, quan, dân, quan. . . vÅn gi» nguyên tác phong cÛ quen có ª bên nhà .

                    N‰u làm viŒc cho chû ViŒt , nh»ng ngÜ©i này tìm m†i cách luÒn l†t , xu nÎnh và khi Çã ÇÜ®c chû tin cÆy thì tÕ ra hách dÎch , phách lÓi . Ai chÓng ÇÓi ho¥c h† không Üa ai thì tìm cách Ç¥t ÇiŠu Ç‹ làm håi .  N‰u làm cho chû MÏ h† tìm cách xum xoe, bi‰u xén Ç‹ mong s§m ÇÜ®c vô permanent (vô ngåch , vô biên ch‰) hay ÇÜ®c lên lÜÖng . Cách thÙc này hình nhÜ ít có hiŒu quä v§i ngÜ©i MÏ nên nhiŠu ngÜ©i tÕ ra cay cú khi không ÇÜ®c thÕa mãn . Nên m¶t cách khác ÇÜ®c nh»ng ngÜ©i này hay dùng là Çi tâu , Çi báo, bÎa chuyŒn ho¥c nhÆn làm æng ten , chÌ Çi‹m . NhÜng qua š ki‰n chung thì chúng ta , nhÃt là các bà , các cô không nên s® loåi ngÜ©i này vì ngÜ©i MÏ và ngÜ©i Âu châu nói chung không nhË då , cä tin nhÜ nh»ng ông bà chû ngÜ©i ViŒt . H† phäi thu thÆp Çû b¢ng chÙng khách quan trܧc khi quy‰t ÇÎnh .  

                     Cái nån  gây g°, chºi b§i , kéo bè kéo cánh trong sª làm cÛng rÃt thÜ©ng xÄy ra, nhÃt là cái nån xô ÇÄy,  giành gi¿t công viŒc làm cûa nhau trong các ngành làm màn cºa , may khoán , bóng Çèn . . . làm ngÜ©i ngoåi quÓc chê cÜ©i .

                      NhÜ chúng tôi Çã nói ª trên , loåi ngÜ©i này không nhiŠu nhÜng låi làm ngÜ©i ngoåi quÓc chú š và làm mang ti‰ng ngÜ©i ViŒt chúng ta . Chúng tôi thº estimate (ܧc lÜ®ng)  nh»ng con sÓ sau Çây :

                      - Hay nghe hay Çem chuyŒn cûa ngÜ©i khác ra nói

                        (ngÒi lê Çôi mách) :              8% (dân sÓ)                                            

                      - Hay cãi c† :  4%  -  Xu nÎnh, luÒn cúi : 2%  -   Kéo bè, kéo cánh : 3%

                      - ñâm bÎ thóc, ch†c bÎ gåo : 1%

                      Không bi‰t ljn bao gi© nh»ng ngÜ©i bà con cûa chúng ta m§i trút bÕ ÇÜ®c nh»ng cái cÓ tÆt Çáng buÒn này .

Háo Danh

               Háo danh là ham , thích ÇÜ®c n°i ti‰ng , thích ÇÜ®c ngÜ©i khác bi‰t t§i  .   N‰u có th¿c tài Ç‹ làm giàu , Ç‹ Çåt ÇÜ®c nh»ng thành tích l§n lao vŠ væn chÜÖng , khoa h†c , quân s¿ , chính trΠ . . .  thì  n°i danh là s¿ ÇÜÖng nhiên .  Trái låi nh»ng ngÜ©i không Çû giàu , không Çû tài , không Çû ÇÙc nhÜng låi ham  n°i ti‰ng , làm Çû m†i cách Ç‹ ÇÜ®c n°i ti‰ng là nh»ng ngÜ©i háo danh . 

               NÖi thôn xã ngày xÜa ngÜ©i ta mua chút nhiêu , chút xã Ç‹ ÇÜ®c g†i là ông nhiêu , ông xã .  NgÜ©i giàu có , có th‰ l¿c thì chåy ch†t , Çút lót  mua chÙc lš trܪng , chánh t°ng .  Cao hÖn chút n»a ngÜ©i ta chåy chút phÄm hàm vua ban Ç‹ ÇÜ®c dân làng kêu là ông Cºu (phÄm ) , ông bá (h¶) . 

                Chåy ch†t xong còn phäi khao dân , khao làng æn uÓng vài ba ngày tÓn kém  bi‰t bao nhiêu tiŠn cûa . NhiŠu ngÜ©i phäi bán v® Ç® con , cºa nhà sa sút chÌ vì chút danh ti‰ng hão .

               Ngày nay nh»ng phÄm chÙc Ãy Çã l‡i th©i , vä låi không còn Ç‹ mà mua bán  nên chúng ta thÃy m¶t sÓ ngÜ©i có cûa Çi Çâu cÛng khoe cûa , có b¢ng cÃp khoe b¢ng cÃp . . . nhÜ chúng tôi Çã trình bày ª trên .  NgÜ©i không có gì  thì khoác lác ( hay  n° )  tܪng có th‹ Çánh  lØa làm ngÜ©i khác phøc s¿ giàu có hay tài danh cûa mình .  Cܧi xin t° chÙc thÆt to Ç‹ lÃy ti‰ng , tiêu phí bi‰t bao nhiêu  công sÙc , thì gi© và tiŠn båc .  Trong cÖ quan công quyŠn ngÜ©i ta Çi xin huân chÜÖng , tܪng løc ( ÇÜ®c g†i mÌa mai là huy chÜÖng æn gi‡) hay chÙc vø  Ç‹ có chút chÙc tܧc .  Tܪng nhÜ th‰ là vÈ vang , nª mày nª m¥t  nhÜng Ç‹ có ÇÜ®c nh»ng thÙ Çó chúng ta Çã t¿ Çánh mÃt m¶t ÇiŠu Çáng quš là tÜ cách cûa mình  khi Çi quΠ løy ngÜ©i khác .    NgÜ©i có th¿c tài t¿ tin  ª giá trÎ cûa mình không bao gi© có nh»ng hành vi nhÜ th‰ .

            Vi‰t ljn Çây tôi nh§ ljn ông Edison , m¶t thiên tài khoa h†c nܧc MÏ và cä th‰ gi§i . Ông có hàng ngàn b¢ng sáng ch‰ , quan tr†ng nhÃt là vŠ phát minh ra ÇiŒn  kh¡p th‰ gi§i Çang dùng .   Ngày nay nܧc MÏ  tܪng niŒm ông b¢ng cách m‡i næm cúp ÇiŒn 1 phút trên toàn quÓc .

              Ông vùi ÇÀu vào viŒc nghiên cÙu , m¥t mÛi lem luÓc , quÀn áo ÇÀy dÀu m« bøi bÆm vì h‰t s© ljn máy này thì chui vào máy khác t¡t t¡t , mª mª suÓt ngày .  Khi Çã thành công l§n , n°i ti‰ng kh¡p th‰ gi§i , có ngÜ©i hÕi  ông :   " HÒi chÜa thành Çåt ông æn m¥c lôi thôi Çã Çành , bây gi© giàu có , danh ti‰ng nhÜ th‰ sao không æn m¥c cho xÙng Çáng v§i ÇÎa vÎ cûa mình  ? "     Ông trä l©i  : " Ngày xÜa tôi có m¥c quÀn áo ÇËp bi‰t mÃy cÛng ch£ng ai bi‰t  Edison là ai ,  còn bây gi©  ai cÛng bi‰t  Edison rÒi thì m¥c ÇËp làm gì n»a ! "    

Kênh Kiệu, Hợm Hĩnh

                Kênh kiŒu , h®m hïnh nghïa gÀn giÓng nhau .  Nguyên nghïa cûa kênh là lŒch , không thæng b¢ng ; kiŒu là nâng lên cao .   Kênh kiŒu là làm cao, làm phách .  H®m là lên m¥t , làm b¶ nhÜ h®m cûa (lên m¥t vì giàu) , h®m ngÜ©i (cÆy Çông con hay có quyŠn th‰ )  .  NgÜ©i ta hay dùng ch» " hïnh " sau ch» h®m - h®m hïnh - Ç‹ cho nghïa månh hÖn và cÛng mang m¶t chút š kÿ qu¥c , khó thÜÖng .  Ch£ng ai Üa ngÜ©i kênh kiŒu , h®m hïnh nhÜng låi có nhiŠu ngÜ©i m¡c phäi .   Bån bè Çang chÖi thân v§i nhau nhÜng ÇÜ®c lên chÙc hay trª nên giàu có tÙc thì xa lánh , quên Çi ngÜ©i bån cÛ  .  Nh»ng ngÜ©i giàu có hay có chÙc có quyŠn  thÜ©ng lên m¥t khinh khi ngÜ©i nghèo hay cÃp dܧi , nhÃt là 1 sÓ nh»ng nhà gÓc quan låi , vua chúa  dù có nh»ng ngÜ©i trong sÓ h† tÜ cách tÀm thÜ©ng , tài næng không có mà cÛng xº s¿ nhÜ vÆy .

                 Ngày nay ª trong nܧc s¿ h®m hïnh , kênh kiŒu không chÌ mang tính cá nhân mà còn mang tính cÖ quan .  ThÜ©ng nh»ng cán b¶ Çi công tác  phäi lên b¶ mã cho thÆt tÓt  m§i  dÍ làm viŒc v§i cÖ quan khác .  Thông lŒ  hÒi trܧc là phäi hút thuÓc lá Con Mèo ba sÓ 5 hay thuÓc có ÇÀu l†c ( có cán) cûa ngoåi quÓc . Bây gi© thì phäi æn m¥c quÀn áo bänh bao , Çi xe con  . PhÀn l§n cÖ quan không Çû xe Ç‹ cÃp nên h† phäi thuê xe riêng rÃt tÓn kém .  Lš do ÇÖn giän : n‰u Çi xe Çò hay taxi t§i ,  ngÜ©i ta së coi thÜ©ng không ti‰p , không th‹ làm viŒc ÇÜ®c !  CÛng tình ÇÒng chí ÇÃy nhÜng ÇÒng chí cÃp dܧi vÅn phäi m¶t câu thÜa anh , hai câu thÜa anh .

                 Trong hôn nhân bây gi© ngÜ©i ta coi tr†ng "môn Çæng h¶ ÇÓi " gÃp  mÃy lÀn Ç©i xÜa  . 

                 Nh»ng ngÜ©i ViŒt bÕ h‰t tài sän , cha mË , ông bà ra nܧc ngoài sinh sÓng nhÜng låi quên không bÕ cái tính h®m hïnh , kênh kiŒu ª  låi  ViŒt Nam .  Cùng bán sÓng bán ch‰t v§i nhau vÜ®t biên , bÎ nhÓt trong các tråi tÎ nån  æn cÖm hÄm , cá m¡m v§i nhau nhÜng ngÜ©i sang trܧc g¥p ngÜ©i sang sau v© quên , tránh m¥t , chào không thèm trä l©i .  NgÜ©i ta bäo ngÜ©i sang trܧc có quyŠn khinh ngÜ©i sang sau  !   Không bi‰t cái quyŠn này Çã ÇÜ®c ghi vào bän hi‰n pháp  nܧc MÏ chÜa ?              

                ChÜa Çû ,  nhiŠu ngÜ©i may m¡n có chút  b¢ng cÃp hay cºa hàng cºa h† khá giä thì muÓn lÃp li‰m ngay cái quá khÙ nghèo khó cûa mình ngày xÜa b¢ng cách xa lánh ,  phû nhÆn tÃt cä nh»ng ngÜ©i quen møc Çích  làm nhÜ h† vÓn gÓc giàu  có , sang tr†ng  Ç‹ rÒi lên m¥t kênh kiŒu v§i nh»ng ngÜ©i khác  .               

               Thành phÓ tôi Çang sÓng có cái ch® nhÕ bán hàng th¿c phÄm Á châu do m¶t ngÜ©i ViŒt làm chû . Cä kích thܧc lÅn hàng hoá chÌ b¢ng 1 phÀn 10  , 1 phÀn 20 nh»ng ch® th¿c phÄn bän xÙ nhÜng ông bà chû m¥t lúc nào cÛng kênh kênh , cô thu ngân ( cashier ) ngÜ©i nhà m¥t lånh nhÜ bæng cä mÃy næm tôi chÜa thÃy môi cô nª m¶t nø cÜ©i .  Có lÀn tôi dÅn ngÜ©i bån MÏ vào ch® , sau khi tính tiŠn xong ra cºa anh ta hÕi tôi : " Sao cô Ãy  lånh lùng th‰ ? "

                 ñÀu óc chúng ta nhÕ quá , thi‹n cÆn quá , m¶t ngôi ch® nhÕ Çáng gì so v§i ngÜ©i ta mà Çã h®m hïnh .     Nh»ng gia Çình nhà  Wall  Mart ,  Mc Donald . . .  có hàng ngàn cºa hàng trên kh¡p th‰ gi§i , giàu båc tÌ  ngÜ©i ta vÅn quí tr†ng khách hàng , lÃy Çó làm nguyên t¡c , huÃn luyŒn và b¡t nhân viên phäi tuân theo .  Vào nh»ng cºa hàng cûa ngÜ©i MÏ , dù nhÕ dù l§n , ª Çâu nhân viên bán hàng cÛng lÎch s¿ ti‰p Çón khách ljn và Çi b¢ng nh»ng câu chào hÕi dù chúng ta có mua hàng cûa h† hay không .

                Ngôi ch® cûa ông bà chû này mª Çã mÜ©i mÃy næm nhÜng không phát tri‹n ÇÜ®c vì ngÜ©i mua ngåi t§i .   Cách nay vài tháng m¶t ngôi ch® th¿c phÄm Á  châu m§i ÇÜ®c mª  ra , m†i ngÜ©i t§i Çó mua vì ÇÜ®c ti‰p Çón tº t‰ .  Ông bà chû và cô thu ngân Çã Ç°i thái Ƕ nhÜng bà con hình nhÜ chÜa quên vÈ m¥t lånh lùng , kênh kiŒu cûa h† Ç‹ quay trª låi ngôi ch® cÛ . Không bi‰t s¿ kinh doanh cûa h†  có còn tÒn tåi ÇÜ®c lâu không .              

                 Âm bän cûa tính kênh kiŒu , h®m hïnh là tính t¿ ti .  NgÜ©i kênh kiŒu nhiŠu thì t¿ ti càng nhiŠu vì nghï ngÜ©i khác cÛng nhÜ mình (hay kiêu kÿ , lên m¥t ) ,  thÃy ai hÖn mình là läng Çi rÒi tìm cách bôi l† , nói xÃu  .

                NgÜ©i xÜa hÖn chúng ta nhiŠu vŠ ÇÙc tính và cách xº th‰ .

                Cø NguyÍn Khuy‰n , m¶t bÆc Çåi khoa - ba lÀn ÇÆu khôi nguyên - , m¶t thi sï n°i ti‰ng , m¶t vÎ T°ng ñÓc cªi áo tØ quan trª vŠ làng cÛ sÓng hoà mình v§i xóm làng .                                                                         

                ñÓi v§i nh»ng ngÜ©i quyŠn cao chÙc tr†ng th©i Çó nhÜ Hoàng Cao Khäi , Phó vÜÖng cai trÎ miŠn B¡c hay VÛ væn Báo , T°ng ÇÓc Nam ñÎnh , cø n¥ng l©i måt sát nhÜng cø låi không m¶t chút xa cách , phân biŒt v§i nh»ng ngÜ©i cùng Çinh , nghèo khó nhÜ ông TÜ quét ch® , chú mõ ñáo trong làng :

                                 Chú ñáo bên làng lên v§i t§ ,

                                 Ông TÜ xóm ch® låi cùng ta  .

               NgÜ©i ta k‹ låi khi ljn d¿ lÍ thÜ®ng th† 80 cûa cø Nhiêu ChuÒi ( nhiêu là m¶t chÙc nhÕ nhÃt trong làng ) , cø khÃu ÇÀu làm lÍ .  ThÃy th‰ ngÜ©i ta cän låi , Ç« cø dÆy .  Cø  nói : " Tôi lÍ cái tu°i và cái phúc tr©i ban cho cø  Nhiêu , các ông không th‹ cän tôi ÇÜ®c ." Nói xong cø lÍ  2 lÍ  .

               LÓi sÓng bình dÎ và ÇÙc Ƕ cûa cø còn ÇÜ®c truyŠn tøng ljn ngày nay .

Đua Đòi

                 M¶t lÓi sÓng phù phi‰m khác là tính Çua Çòi , b¡t chܧc .  ThÃy ngÜ©i khác có ta cÛng phäi có , mà phäi có nhiŠu hÖn , ÇËp hÖn .   Xét qua tøc ng»  : ' Con gà hÖn nhau ti‰ng gáy " hay " Có æn có ch†i m§i g†i là trâu " chÙng tÕ tính Çua Çòi Çã æn sâu vào ÇÀu óc  ngÜ©i ViŒt chúng ta tØ lâu .  Hàng xóm xây 3 gian  nhà ngói ta cÛng cÓ nhÎn æn nhÎn m¥c , vay mÜ®n mà làm , làm 5 gian cho l§n hÖn .  NgÜ©i ta mua nhiêu , mua h¶i ta cÛng ta mua t°ng , mua lš  hÖn thiên hå . "Mi‰ng gi»a làng b¢ng m¶t sàng xó b‰p " có nhÜ vÆy m§i cäm thÃy vÈ vang  .

                  Trong Ç©i sÓng væn minh ngày nay ÇÀu óc chúng ta hình nhÜ không nh»ng không thay Ç°i mà còn n¥ng nŠ hÖn , phù phi‰m hÖn  dù sÓng ª nh»ng quÓc gia có nŠn væn hoá cao .   ñàn bà thì Çua Çòi cái váy , cái áo ; Çàn ông cái  cravate ( tie ) , b¶ veste (suit ) nhà cºa , xe c¶ . . .   . 

                   ñ¥c biŒt trong viŒc cܧi xin , cách nay vài chøc næm Çám cܧi nào m©i  khoäng 200 khách  æn Çã ÇÜ®c coi là khá l§n .   Bây gi©  con sÓ Ãy bÎ coi là nhÕ , bÎ chê cÜ©i . Nh»ng Çám cܧi thông thÜ©ng th©i  nay  khoäng 4 hay 5 træm ngÜ©i æn , có nh»ng Çám 7 , 8 træm khách  .  Sao ngÜ©i ta m©i nhiŠu  th‰  ?  ñÖn giän là khoe khoang Çua Çòi ,  muÓn ÇÜ®c n°i ti‰ng .  Nên hÍ quen ai thì m©i h‰t , tØ ông bác sï gia Çình , ông th® sºa xe , bà bán n» trang ,  th® làm tóc , th® trang Çi‹m cô dâu . . . ÇŠu ÇÜ®c m©i  t§i  cùng v§i bà con , bån bè , quen bi‰t  tØ  gÀn ljn xa .  Nh»ng ngÜ©i làm æn bÃm bøng  Çi vì không Çi s® mÃt khách ; nh»ng ngÜ©i quen bi‰t  cÓ g¡ng Çi , dù ch£ng vui vÈ gì , Ç‹ mai mÓt cܧi con mình có ngÜ©i mà m©i ! 

                    Con gái cûa T°ng thÓng George w. Bush , cô Jenna ,  làm Çám cܧi ngày 10 tháng 5 -2008 v§i sÓ th¿c khách là 200 gÒm bà con , bån bè thân thi‰t  .  Sao ÇÖn giän th‰ . Ch£ng lë gia Çình cô ta v§i ông n¶i còn sÓng là T°ng ThÓng , bÓ là T°ng ThÓng Çang ngÒi trong toà Båch –c , chú là ThÓng ñÓc ti‹u bang Florida không giàu sang phú quš b¢ng nh»ng gia Çình ngÜ©i ViŒt chúng ta ? 

                    VÆy ngÜ©i  ViŒt chúng ta thích  khoe khoang hay vì lš do nào khác  ?

                    Có lë lŒ mØng tiŠn bây gi©  gây nên s¿ l®i døng , ngÜ©i ta m©i thÆt nhiŠu Ç‹ lÃy l©i .  M§i ljn cºa nhà hàng Çã thÃy cái bàn "nhÆn tiŠn mØng"  Ç¥t ngay lÓi vào nhÜ nh¡c nhª , nhÜ Çòi n®  .    ViŒt kiŠu ª ngoåi quÓc thì th‰ , ª trong nܧc tình trång l®i døng Çi ljn ch‡ tÒi tŒ  hÖn .  NgÜ©i ta cho khách æn qua loa Ç‹ có "l©i " nên khi Çi æn cܧi nhiŠu ngÜ©i mang theo 2 , 3 loåi phong bì :  c‡ bàn  tº t‰ mØng nhiŠu , bày biŒn qua loa Ç‹ l®i døng thì ÇÜa phong bì ít tiŠn thôi .

                     Ý nghïa tÓt ÇËp cûa b»a tiŒc vui  không còn n»a  .

                    Trái v§i chúng ta , ngÜ©i MÏ t° chÙc Çám cܧi rÃt trang tr†ng ª nhà th© , sau Çó là bu°i tiŒc nhË møc Çích Ç‹ gia Çình hai bên và bån bè chung vui , chúc mØng , t¥ng quà k› niŒm  cho cô dâu , chú r‹ , ít khi t¥ng tiŠn ,  giÓng nhÜ t° chÙc cܧi hÕi  cûa chúng ta xÜa kia . 

Khoe Khoang, Khoác Lác

                   TØ ÇÙa nhÕ khoe cái áo m§i ljn ngÜ©i l§n khoe có cái nhà ÇËp , cái xe Ç¡t tiŠn bän chÃt không khác nhau (thích ÇÜ®c khen) .  NgÜ©i ViŒt chúng ta có rÃt nhiŠu thÙ Ç‹ khoe ( quÀn áo , xe c¶ ,  nhà cºa ,  tiŠn cûa ,  gia th‰ ,  ÇÎa vÎ ,  con cái  . . . ) .     VŠ khoe quÀn áo , m¶t b»a tiŒc cܧi  gây Ãn tÜ®ng månh cho tôi mãi ljn bây gi© .   Bàn tôi có 10 ngÜ©i  gÒm  5 bà , 2 ÇÙa bé m¶t ViŒt , m¶t MÏ v§i mË em và tôi  .  ˆn chÜa h‰t món thÙ nhÃt  thì bà m¥c áo  dài xanh ÇÙng lên bÕ Çi , lúc sau bà ta m¥c váy ÇÕ , sÖ - mi ÇÕ r¿c r« , c° Çeo giây chuyŠn vàng  to bän vàng khè nhí nhänh Çi vào .  BÓn bà kia thÃy th‰  lÀn lÜ®t tØng bà ÇÙng lên , bàn æn låi có thêm 4  b¶ quÀn áo m§i  xanh xanh , ÇÕ ÇÕ .  NhÜng chÜa h‰t !    Lát sau , m§i æn thêm ÇÜ®c chØng  3 món  hai bà ngÒi gi»a ÇÙng lên , ba bà n»a ÇÙng lên , làm bàn æn bÕ trÓng m¶t nºa  . Lúc sau bàn chúng tôi có 5 b¶ quÀn áo m§i n»a vàng vàng , xanh xanh , ÇÕ ÇÕ ; vàng Çeo ÇÀy c° ,  Çeo cä ª  2 tay , 2 chân   .  Em bé MÏ ngÒi bên tôi trÓ m¡t ra nhìn , bé hÕi tôi :

                         - Sao các bà thay ÇÒ hoài vÆy ?

                 May lúc Ãy ông th® änh ljn , tôi nói tránh Çi :

                         - Các bà Ãy thay  ÇÒ Ç‹ chøp änh .   NgÜ©i  ViŒt Nam thích chøp änh  !  

                Tôi còn ÇÜ®c nghe nói có nh»ng b»a tiŒc ch£ng nh»ng các bà mà cä các ông cÛng Çi  thay b¶ mã t§i  2,  3 lÀn . 

                 Có lë trên th‰ gi§i không có ngÜ©i nܧc nào có lÓi sÓng kÿ lå nhÜ vÆy .  Tåi chúng ta mang nhiŠu m¥c cäm  Çói, rách chæng ?   Có th‹ th‰ , c¶ng thêm tính khoe khoang s¤n có  .

                 NgÜ©i có tiŠn thì may,  ngÜ©i  không có tiŠn  Çi  thuê  ª mÃy tiŒm  ÇÒ cܧi , nhÜng cÛng có nh»ng ngÜ©i  dám t§i mÃy tiŒm bán quÀn áo , n» trang sang tr†ng cûa ngÜ©i MÏ mua vŠ m¥c Çi æn Çám cܧi  sau Çó Çem trä låi lÃy tiŠn vŠ .  LÓi mua bán kém lÜÖng thiŒn  này ª Çâu cÛng thÃy nói t§i  .

                  Chúng ta có nhiŠu cái Ç‹ khoe . Trong các cu¶c g¥p g« , h†p m¥t , ngÜ©i ta hay t¿ gi§i thiŒu tôi là KÏ sÜ  A  và Çây , v® tôi Ti‰n sï  M .     Ngoài gi§i thiŒu bän thân ngÜ©i ta còn tìm cách Ç‹ có dÎp nào Çó trong câu chuyŒn  khoe vŠ gia th‰ , dòng dõi qúi phái cûa mình , khoe cái xe Mercedes m§i mua hay khoe cái nhà ª trên ÇÒi , trên núi .  

                 Khoe trong ch‡ bån bè quen bi‰t chÜa Çû , Çôi khi ngÜ©i ta còn vi‰t báo , làm thÖ khoe v® ( hay chÒng )  trܧc Çây n¡m chÙc vø gì  ª ViŒt Nam , con cái  mÃy ngÜ©i có b¢ng bác sï , kÏ sÜ . . .  Ç‹ bà con xa gÀn ÇŠu bi‰t .   Trong m¶t cu¶c h¶i nghΠ væn chÜÖng quÓc t‰ n† , vÎ Çåi bi‹u ViŒt Nam thay vì trình bày nh»ng vÃn ÇŠ liên hŒ  låi t¿  "gi§i thiŒu " trܧc Çây mình làm gì , sau næm 1975 sang MÏ h†c  ÇÆu bachelor rÒi ÇÆu t§i cä master .  Ông ta quên r¢ng  trong gi§i væn , thi sï ngÜ©i ta không Ç‹ š ljn   b¢ng cÃp mà chú tr†ng vào tài næng th¿c s¿ . Thi hào NguyÍn Du chÌ có  Tú Tài , væn hào Anatole France nܧc Pháp  r§t Tú Tài , thi sï Tän ñà ViŒt Nam  hình nhÜ không có cái b¢ng nào cä và nói vŠ b¢ng cÃp, tôi nghï trong h¶i nghÎ Çó có nhiŠu Çåi bi‹u không phäi chÌ có b¢ng master mà có t§i  ti‰n sï ho¥c giáo sÜ Çåi h†c . 

               Tính khoe khoang cûa chúng ta thÆt qúa Çáng .

               ViŒc khoe khoang cái mình có Çã xÃu , Çã kÿ nhiŠu ngÜ©i Çi xa hÖn khoe khoang nh»ng cái mình không có Ç‹ ngÜ©i khác khen ho¥c phøc n‹ .  ñó là nói khoác , nói không Çúng s¿ thÆt .  

               Th©i nào và ª Çâu ch£ng có ngÜ©i nói khoác nhÜng ngày xÜa ngÜ©i ta nói khoác (nói phét)  không h£n Ç‹ khoe hão vŠ mình mà nói v§i møc Çích làm cho ngÜ©i khác ngåc nhiên , nói cho vui nên nói khoác mà có khi vÅn Ç‹ cho ngÜ©i ta bi‰t mình nói khoác .  M©i Ƕc giä džc bài thÖ  do Cø Ôn NhÜ NguyÍn væn Ng†c  sÜu tÆp Çæng trong Nam Thi H®p Tuy‹n (Nhà xuÃt bän BÓn PhÜÖng tái bän , trang 85) Ç‹ hi‹u  ngÜ©i xÜa nói khoác  :

                                      Anh Nói Khoác

                                Ta con ông CÓng , cháu ông Nghè ,  (CÓng: cº nhân, nghè: ti‰n sï)

                                Nói có trên tr©i dܧi ÇÃt nghe .

                                SÙc khoÈ Hång VÜÖng cho m¶t búng ,

                                C© cao ñ‰ Thích chÃp Çôi xe .

                                Nhäy ùm xuÓng bi‹n lôi tàu låi ,

                                Chåy tÓc lên non b¡t c†p vŠ .

                                ñ¶ n† vào chÖi trong n¶i phû ,

                                Ba ngàn công chúa phäi lòng mê .

                                                                                      Vô Danh

                    ñ†c bài thÖ trên chúng ta thÃy tÙc cÜ©i , bi‰t là nói khoác nhÜng džc cho vui , džc Ç‹ giäi trí .  Tuy nhiên ch£ng ai Üa ngÜ©i chuyên môn nói khoác .  Câu chuyŒn xÜa k‹ Çåi khái m¶t ông nói khoác n† khoe m§i trông thÃy trái bí to b¢ng cái nong phÖi lúa ( ÇÜ©ng kính Ƕ 2 mét hay 6 feet ) .  Ông ngÒi bên thÃy th‰  nói  :

                    - Bác nói trái bí to b¢ng cái nong Çâu có l§n l¡m , hôm trܧc tôi thÃy cái chäo to b¢ng cái Çình làng m§i  khi‰p  chÙ !

               Ông nói khoác nói  :

                   - Bác nói khoác rÒi , ngÜ©i ta Çúc cái chäo quá to nhÜ th‰ Ç‹ làm  gì ?

                   - ƒy, Ç‹ nÃu trái bí cûa bác !

              Ngày nay bän chÃt cûa nói khoác thay Ç°i , danh xÜng cÛng thay Ç°i , sÓ ngÜ©i nói khoác tæng lên gÃp b¶i  có lë do cu¶c chi‰n  tàn khÓc và kéo dài vØa qua làm  xã h¶i  xáo tr¶n , luân lš Çåo ÇÙc suy ÇÒi , lòng ngÜ©i Çäo Çiên  không còn bi‰t xÃu h° .  NgÜ©i ta nói khoác  không phäi Ç‹ vui chÖi , Çùa giªn  nhÜ xÜa mà nói khoác Ç‹ lòe ngÜ©i khác , Ç‹ ÇŠ cao mình  và nói khoác quá nên  kêu là  'n° '.  N° nhÜ Çåi bác , n° nhÜ kho Çån n° .

              Nh»ng næm trܧc ViŒt kiŠu vŠ thæm quê  æn m¥c se sua , tay cÀm chai nܧc , vàng Çeo ÇÀy ngÜ©i hÕi ra n‰u không là bác sï thì cÛng kÏ sÜ , luÆt sÜ , chÙc vø dª l¡m cÛng  giám ÇÓc (manager) hay trܪng phòng .   ñàn ông  n‰u trܧc kia Çi lính thì khoe là sï quan , quan cÃp  úy thì khoe là quan cÃp tá . Các bà bà nào cÛng bà úy, bà tá ho¥c giám ÇÓc nhà xuÃt cäng n† , nhà nhÆp cäng kia .  

                 NÖi nào càng nhiŠu ngÜ©i ViŒt thì bŒnh n° càng nhiŠu , nhiŠu nhÃt ª MÏ .  Ÿ MÏ nhiŠu nhÃt ª California th٠ljn Houston , Dallas . . .   .  NhiŠu ngÜ©i thích khoe khoang , khoác lác ljn n‡i næm nào cÛng vŠ nܧc m¶t lÀn Ç‹ làm ViŒt kiŠu , dù thân nhân sÓng h‰t ª MÏ  . 

                Cæn bŒnh này không phäi chÌ ngÜ©i ViŒt ª nܧc ngoài m¡c phäi , trong nܧc tØ Nam chí B¡c ÇŠu m¡c cä , nhÃt là guÒng máy công quyŠn tØ trܧc ljn nay luôn khoác lác Ç‹ tuyên truyŠn .

                  ´t lâu nay cánh ViŒt kiŠu vŠ nܧc b§t n° vì ÇÒng bào trong nܧc qua thân nhân , bån bè (ª nܧc ngoài) dÀn dÀn bi‰t rõ Ç©i sÓng ViŒt kiŠu lam lÛ vÃt vä , t¢n tiŒn dè sÈn tØng xu (cent) , thÙc dÆy tØ 2 gi© sáng x‰p hàng tranh mua ÇÒ bán seo (sale) hay lÜ®n vòng cuÓi tuÀn mua hàng garare  sale !  TÃt nhiên không phäi ai cÛng Çi mua nhÜ th‰ , vä låi mua nhÜ th‰ không phäi là xÃu .   XÃu ª ch‡ hay khoác lác Ç‹ bi‹u l¶ s¿ giàu có , sang tr†ng hÖn ngÜ©i nhÜng th¿c ra không khá giä gì .

Ưa Khen, Ưa Nịnh

                 L©i khen t¿ nó không có gì  xÃu khi khen ng®i  nh»ng viŒc làm tÓt , nh»ng s¿ thành công , nh»ng s¿ giúp Ç« , hy sinh cho ngÜ©i khác Çem låi l®i ích cho nhân quÀn , xã h¶i  .  Nh»ng l©i khen Ãy là s¿ công nhÆn , s¿ Çánh giá , s¿ khích lŒ  .  Nh»ng l©i khen nhÜ th‰ không Çáng trách vì Çó là l©i khen thành thÆt , t¿ nhiên  .

                  ñáng trách  ª ch‡ chúng ta thích  ÇÜ®c ngÜ©i khác  khen  nên làm Çû m†i cách Ç‹ ngÜ©i ta phøc mình , khen mình  và n‰u có quyŠn hành thì b¡t ngÜ©i khác phäi xÜng hô , tán tøng dù m¡c phäi h‰t sai lÀm này ljn sai lÀm khác . HiŒn tÜ®ng này thÜ©ng thÃy ª nh»ng ngÜ©i cÀm ÇÀu ÇÃt nܧc mÃy chøc næm nay .  Làm hay, làm tÓt , thành công khen Çã Çành nhÜng làm xÃu , làm dª cÛng muÓn ngÜ©i ta khen  , b¡t ngÜ©i ta khen .   Nh»ng l©i khen Ãy là nh»ng l©i nÎnh và nh»ng ngÜ©i thích ÇÜ®c khen nhÜ th‰ là nh»ng ngÜ©i Üa nÎnh .     Cä hai ÇŠu  giä dÓi .   M¶t  ngÜ©i dÓi mình , m¶t ngÜ©i dÓi  ngÜ©i .  

                   TØ tính thích ÇÜ®c khen , thích ÇÜ®c nÎnh ÇÜa chúng ta ljn  ch‡ thích khoe khoang ,  khoác lác (n° ) , Çua Çòi , kênh kiŒu , h®m hïnh , háo danh  .    

Quá Nặng Tình Gia Đình

                   Tình gia Çình là tình cäm t¿ nhiên Çáng quí nhÜng hÀu h‰t chúng ta vì Ç¥t quá n¥ng nên trª thành mù quáng gây håi cho con cháu và xã h¶i .  NhiŠu bÆc cha mË , nhÃt là ª m¶t sÓ gia Çình khá giä , lo l¡ng chiŠu chu¶ng con cái thái quá , không  b¡t  làm m¶t viŒc gì  dù  làm nh»ng viŒc cÀn thi‰t riêng cho cá nhân .  Sáng dÆy Çã có ngÜ©i hÀu  Ç‹ s¤n bàn chäi Çánh ræng , ly nܧc , cái khæn m¥t  Ç‹ các cô chiêu , các cÆu Ãm Çánh ræng , rºa m¥t  .  ˆn uÓng có ngÜ©i d†n , quÀn áo không phäi gi¥t , nhà cºa không phäi quét  .  L§n lên nh»ng thanh niên này quen lÜ©i bi‰ng , không tr†ng công viŒc chân tay mà chÌ mong ki‰m công viŒc gì nhàn nhã , không tÓn công tÓn sÙc , ngÒi mát æn bát vàng nên m¶t kÏ sÜ nông nghiŒp không bao gi© l¶i xuÓng ru¶ng , m¶t kÏ sÜ ÇiŒn không bi‰t thay cái cÀu chì  bÎ ÇÙt trong nhà mình .

                 Nh»ng bÆc cha mË ViŒt Nam Ãy  quan niŒm r¢ng mình së bao b†c con cái  suÓt Ç©i b¢ng tiŠn båc cûa mình  ho¥c lo gºi gÃm  chúng vào nh»ng nÖi quyŠn th‰ , nhiŠu b°ng l¶c thì thi‰u gì tiŠn båc và kÈ sai khi‰n , hÀu hå . 

                Nên ngÜ©i ta cÓ thu vén  Ç‹ lo cho con cái .   Buôn bán thì lØa l†c ; làm quan , làm cán b¶ thì vÖ vét càng nhiŠu càng tÓt qua viŒc thâm thøt công quï , sách nhiÍu dân Çòi hÓi l¶  .   Bi‰t là v« lª së bÎ tù t¶i nhÜng vÅn làm .  " Hy sinh Ç©i bÓ cûng cÓ Ç©i con "  là câu  châm ngôn  cûa th©i Çåi .

                 LÓi bao b†c con cái cûa chúng ta làm cho thanh niên có tính › låi , bám vào gia Çình , không bi‰t t¿ lÆp , không tháo vát , không sáng ki‰n , vô trách nhiŒm .  Khi ra Ç©i làm viŒc  th‰ nào cÛng Æm Ø vâng vâng , då då Ç‹ gi» ÇÎa vÎ , l®i l¶c vì không có tài , không có khä næng .  Con cái coi cha mË có b°n phÆn phäi nuôi nÃng h† , lÆp s¿ nghiŒp cho h† dù Çã hai , ba mÜÖi tu°i .

                 M¶t gia Çình tôi quen bi‰t có hÖn 30 mÄu  cà-phê ª Lâm ñÒng , rÃt giàu có . Næm ngÜ©i con cûa h† ÇŠu ÇÜ®c cho  h†c hành nhÜng chÌ có ngÜ©i con thÙ ba h†c t§i nÖi t§i chÓn còn bÓn ngÜ©i kia , nhÃt là cÆu cä  chÌ bi‰t lÃy tiŠn cûa gia Çình æn chÖi .  Cha mË thÌnh thoäng la m¡ng cÆu ta cãi låi  : " Ba má sinh con ra thì phäi nuôi con chÙ ! "

                 ñiŠu này hoàn toàn trái ngÜ®c v§i thanh niên ª các nܧc phÜÖng tây. TØ 18 tu°i hay s§m hÖn n»a h† Çã lo t¿ lÆp , ki‰m công viŒc làm ngoài gi© h†c hay cuÓi tuÀn Ç‹ có thêm tiŠn  Ç° xæng , mua sách vª , æn sáng . . . khÕi phø thu¶c hoàn toàn vào cha mË .  Trên ñåi H†c phÀn l§n h† t¿ túc lo tiŠn æn , tiŠn Çóng h†c phí và nh»ng chi tiêu khác .  Nh© làm viŒc s§m , va chåm s§m h† s§m trܪng thành và t¿ tin ,  th¿c t‰ , có sáng ki‰n ,  tháo vác , lanh lËn .

                  Thanh niên ViŒt Nam vì ÇÜ®c gia Çình bao b†c quá kÏ hÀu h‰t không có  cái tinh thÀn Ãy .  H† thÜ©ng t¿ hào vŠ gia Çình , vŠ dòng h† mà d¿a vào ÇÃy h† có thÀn th‰ , có vÓn  li‰ng , tài sän ( gia Çình  Ç‹ låi) hay có quyŠn , có ÇÎa vÎ nh© cha mË , ông bà quen bi‰t , gºi gÃm , cÙ th‰  an nhàn hܪng thø không cÀn phäi n‡ l¿c làm viŒc ho¥c cÓ g¡ng suy nghï , tìm tòi Ç‹ ti‰n lên .

                   NgÜ©i MÏ khác chúng ta vŠ ÇiŠu Çó .  H† t¿ tin và t¿ hào vŠ tài næng cûa cá nhân h† chÙ không d¿a vào gia Çình , vào dòng h†  nên chúng ta thÃy có  nhà máy lúc m§i lÆp  chÌ có cái cÓi xay do ng¿a kéo , bên trên là cái lŠu  . ñ‰n khi phát tri‹n  có cä vài chøc ngàn công nhân làm viŒc trong nh»ng nhà máy r¶ng l§n  ngÜ©i ta  vÅn còn gi» và trân quš cái túp lŠu , cái cÓi xay cÛ kÏ  mà tØ Çó chû nhân cûa nó ngoi lên , không giÃu gi‰m , che Çåy gì cä . H† t¿ tin và t¿ hào vŠ chính bän thân h†  .

                Ngoài hai ÇiŠu trên , chúng tôi ÇŠ cÆp thêm nh»ng Ç¥c tính khác có ít nhiŠu liên hŒ ljn lÓi sÓng n¥ng tình cäm cûa chúng ta .